TCK 168 Kapsamında Soruşturma Aşamasında Zarar Giderme Talebinin Hukuki Önemi
TCK 168 Kapsamında Soruşturma Aşamasında Zarar Giderme Talebinin Hukuki Önemi
Etkin Pişmanlık Dilekçesi Veren Şüpheli Lehine Uygulama Nasıldır?
Dolandırıcılık, hırsızlık ve benzeri mal varlığına karşı işlenen suçlara dair soruşturmalarda mağduriyet yalnızca müştekilerde değil, çoğu zaman şüpheli sıfatına sahip bireylerde de yaşanmaktadır. Özellikle banka hesapları başkaları tarafından kullanılan kişiler, işlemin dışında kalmış olsalar da “şüpheli” konumuna düşmektedir.
Bu gibi durumlarda şüpheliler, daha fazla mağduriyet yaşamamak adına müştekilerin zararlarını karşılamak ister ve soruşturma dosyasına etkin pişmanlık dilekçesi sunarak zararın tespit edilmesini talep eder. Ancak ne yazık ki bu dilekçeler çoğu zaman soruşturmayı yürüten savcılıkça göz ardı edilmekte ya da usulüne uygun işlem yapılmamaktadır.
TCK 168 ve Etkin Pişmanlık: Soruşturma Aşamasında Dilekçenin Önemi
Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesi, etkin pişmanlık uygulamasına dair net düzenlemeler içermektedir. Bu düzenlemeye göre:
-
Soruşturma aşamasında zarar giderilirse, cezada 2/3 oranında indirim uygulanabilir.
-
Kovuşturma aşamasında zarar giderildiğinde ise indirim oranı 1/2’ye düşer.
Ancak uygulamada mahkemeler arasında farklılıklar gözlemlenmektedir. Bazı mahkemeler yalnızca ödeme tarihini dikkate alırken, bazıları şüphelinin soruşturma aşamasında dilekçe ile iradesini beyan etmiş olmasını esas almaktadır.
Şüphelinin Zarar Giderme Talebi Göz Ardı Edilirse Ne Olur?
Eğer şüpheli soruşturma aşamasında açıkça zarar ödeme iradesini ortaya koymuş ve bunu resmi dilekçeyle bildirmişse:
-
Savcılık bu dilekçeyi dikkate almalı,
-
Müştekinin zararının tespiti yapılmalı ve hesap bilgileri şüpheliye usulüne uygun şekilde tebliğ edilmelidir.
Eğer bu tebligat yapılmamışsa, şüphelinin iradesi yok sayılamaz. Mahkeme, kovuşturma aşamasında dahi zarar ödenmiş olsa bile, bu zararın soruşturma sürecinde giderilmek istendiğini kabul etmelidir. Çünkü ortada usul eksikliği vardır; bu eksikliğin bedelini şüpheliye yüklemek hakkaniyete aykırıdır.
Mahkemelere ve Uygulamaya Düşen Görevler
-
Yargılamayı yapan mahkeme, dosyada etkin pişmanlık dilekçesi varsa bunun savcılıkça işleme alınıp alınmadığını araştırmalıdır.
-
Savcılık, dilekçeye rağmen herhangi bir işlem yapmamışsa, bu durum mahkeme tarafından şüpheli lehine değerlendirilmelidir.
-
Zararın soruşturma aşamasında giderilmek istendiğine dair somut bir irade bulunuyorsa, TCK 168/1 kapsamındaki 2/3 oranında indirim uygulanmalıdır.
Etkin ve Adil Yargılama İçin Ne Yapılmalı?
Uygulamada bu tür farklılıkların önüne geçilebilmesi için;
-
Etkin pişmanlık dilekçelerinin UYAP sisteminde ayrı bir kategori altında kayıt altına alınması,
-
Savcılıkların şüpheli taleplerini müştekiyle zamanında buluşturması,
-
Yargılama yapan mahkemelerin soruşturma sürecindeki belgeleri dikkatli irdelemesi,
gerekli hale gelmiştir.
İlgili Diğer Hukuki Makaleler:
-
Soruşturmada ve Kovuşturmada Kademeli Zarar Giderme Uygulaması
-
Money Muling (Hesap Kiralama) Dolandırıcılığında Mağduriyet Değerlendirmesi
-
İlan Üzerinden Yapılan Nitelikli Dolandırıcılıkta Suç Vasfı Tespiti
Sonuç:
Her ne kadar ceza hukuku açısından mağdurun zararının giderilmesi esastır denilse de, şüphelinin bu yöndeki çabalarının da göz ardı edilmemesi gerekir. TCK 168’in amacına uygun uygulanabilmesi, yalnızca ödeme anına değil, irade beyanının yapıldığı aşamaya da dikkat edilmesiyle mümkündür.
